احكام بانكها استفتائات از محضر حضرت آیت الله العظمی نوری همدانی
ج: سؤال درست روشن نيست كه آيا معامله به عنوان قرض گرفتن و وثيقه قرار دادن منزل صورت گرفته است يا به عنوان بيع شرط؟ در صورت اول منزل در ملك مالك خود باقى است و پس از پرداختن بدهى، خود مالك استرداد آن را دارد و در صورت دوم اگر پس از پرداخت قرض خود بيع مذكور را در صورتى كه در مدت خود فسخ نموده است ملكيت منزل به بدهكار بر مىگردد.
س562: ايا فروش چكى كه مربوط به ديگرى است به فردى به كمتر از مبلغ چك صحيح است؟
ج: اگر اين چك در مقابل جنسى است كه قبلاً فروخته شده و قيمت آن در ذمه مانده است اشكال ندارد.
س563: آيا صحيح است كه انسان چك يا سفته به فردى بدهد و به وى بگويد مبلغ اين مقدار قرض به من بده، بعد از وصول چك يا سفته طلب خود را بردار و اين مبلغ هم بابت حق الزحمه خودت كه چك را از بانك گرفتهاى باشد؟
ج: اگر چك صورى است و يا وسيلهاى براى رباخوارى است اشكال دارد.
س564: شخصى مراجعه و اظهار مىدارد يك فقره چك از شخصى دارم كه براى مدّت 3 ماه ديگر است لذا مىخواهم آن را به قيمت كمتر نقد بفروشم و شخصى كاسب اين كار را انجام مىدهد. آيا اين عمل شرعى است يا خير؟
ج: اگر آن چك در برابر كالائى است كه به آن شخص داده است و نيز تبانى قبلى براى رباخوارى نباشد اشكال ندارد.
س565: آيا خريد و فروش سفته به كمتر از مقدار آن صحيح است؟
ج: در صورتى كه سفته و چك صورى نيست و در مقابل دينى است كه در ذمّه ثابت است و تبانى قبلى نيز كه وسيله رباخوارى احياناً مىشود در بين نباشد خريد و فروش به كمتر از مقدار آن جائز است.
س566: در ميان مردم خريد و فروش چك يا خرد كردن آن به كمتر از مبلغ چك رايج است، مثلاً گاهى شخصى داراى حساب بانكى است - چكى دارد - بنا به دلايلى صاحب چك ناچار است از كسى قرض نمايد، آيا مىتواند مبلغ مورد نياز را يكساله يا كمتر و بيشتر از طرف مقابل به زيادتر از موجودى چك بخرد و چك را براى يكساله بعد بنويسيد و به او بدهد؟ و اضحتر عرض كنم افرادى هستند شغلشان هيمن است كه چك خرد كنند و ثرت زيادى از اين طريق هم جمع كردهاند سؤال اين است كه، از نظر شرعى ربا محسوب مىشود و حرام است؟ يا اينكه راههايى وجود دارد كه اين را از عنوان ربا خارج كند؟
ج: خريد و فروش پول و چك جائز نيست. بلى اگر كسى در ذمه شخصى طلب دارد، متاعى فروخته و از او چك گرفته، در اين صورت مىتواند آن چك را كه حاكى از ما فى الذمه است بفروشد و در مورد اخير نيز نبايد با تبانى قبلى باشد كه موجب ربا باشد.
س567: عقد بيعى بين بايع و مشترى انجام شده و مشترى بابت بخشى از ثمن معامله چند چك بانكى به بايع داده و در مبايعه نامه شرط شده: «اگر هر كدام از چكها وصول نگردد مبايعه نامه فسخ مىباشد» بايع در س رسيد چك جهت وصول به بانك مراجعه مىنمايد لكن به علت كسر موجودى چك برگشت مىشود و بانك هم گواهى صادر مىنمايد، على هذا بايع اعلام فسخ كرده و وجوده دريافتى را به حساب بانكى خريدار واريز نموده و به مشار اليه اطلاع مىدهد، لكن خريدار پس از مدتى كه قيمتها نوسان پيدا كرده مدعى است كه در ساعات اوليه كس موجودى داشته و در ساعات بعد موجودى حساب تكميل شده است نظر مبارك را بيان فرماييد كه آيا شرط فسخ با برگشت چك محقق شده است؟
ج: در مسأله فوق سؤال ميزان عرف معاملات و بازار است اگر متعارف در بين مردم در معاملت و مطالبات بودن و نبودن موجودى در ساعات اوليه است شرط فسخ محقق شده است و چنانچه ميزان نبودن موجودى تا آخرين ساعت است شرط فسخ محقق نشده است.
س568: معامله ملك مرهونه، در صورتى كه مشترى آگاه به وجود رهن نباشد ولى مدتى بعد از تنظيم سند عادى، اطلاع از اينكه مورد معامله در رهن بانك مىباشد حاصل نمايد و بانك مرتهن بعد از تاريخ انجام معامله عادى فوق، كتباً عدم رضايت خود را از انجام معامله مذكور اعلام داشته و مشترى هم از مفاد عدم رضايت بانك ياد شده اطلاع حاصل نموده است، با اوصاف مذكور معامله خانهاى كه در رهن قرار داشته صحيح و مشروع واقع شده است يا خير؟
ج: در فرض مذكور معامله باطل است.
س569: چنانكه مشترى بعد از اعلام عدم رضايت بانك مرتهن بر انجام معامله ملك مرهونه اقدام به پرداخت بدهىهاى راهن به بانك مرتهن نموده باشد، اين اقدام مشترى آيا مىتواند محملى بر صحت معامله سابق قرار گيرد يا خير؟
ج: بعد از اعلام رضايت از طرف مرتهن معامله مذكور باطل مىشود و پسس از اينكه رضايت مرتهن را جلب كرد لازم است معامله مجدد صورت بگيرد.
س574: آيا فروش اسكناس به اسكناس به صورت نقد و اقساط مثلاً فروش يكصد هزار تومان نقد به يكصد و ده هزار تومان به طور اقساط ده ماهه صحيح است يا خير؟ و آيا فرقى هست بين اين كه هدف از اين معامه فرار از ربا باشد يا نباشد؟
ج: جائز نيست
س576: افرادى كه صندوق قرض الحسنه دارند تا چه اندازه مىتوانند از متقاضى وام بابت كارمزد وجهى دريافت دارند، آيا مىتوان تمام مخرج مانند كرايه مغازه و حقوق كارمندان و... را محاسبه كرد يا خير؟
ج: به اندازهاى كه متعارف باشد به عنوان اجرة المثل مىتوان محاسبه كرد.
س578: با توجه به اينكه ربا در معامله نقدين است زياده گرفتن در اسكناس آيا جائز است؟
ج: جائز نيست.
احكام مضاربه:
س600: شخصى مبلغ صد هزار تومان به يك نفر كاسب مىدهد و شرط مىكند كه هر ماه پنج هزار تومان بدهد، آيا گرفتن پول مذكور جايز است؟
ج: چنانچه عنوان مضاربه باشد و اطمينان داشته باشند كه اين مقدار سود حاصل مىشود، و اين مبلغ را به عنوان قرض بگيرد تا بعداً به حساب سود برسند و پولهايى كه به عنوان قرض گرفته است از سهم سود او محسوب بدارند مانعى ندارد.
س601: شخصى به تاجرى مىگويد من مبلغى دارم كه نمىتوانم با آن كسب نمايم، لذا چون به شما اطمينان دارم، آن را به شما مىدهم تا با آن كسب و كار نماييد و مشخص كنيد حداقل سود و حداكثر آن ماهيانه چقدر است، لذا تاجر مبلغ سود را مشخص و شخص مذكور را مىپذيرد، آيا اين عمل شرعى است يا خير؟
ج: به اين صورت صحيح و مشروع نيست، شرائط مضاربه در توضيح المسائل ذكر شده است.
س602: اگر شخصى مثلا سه ميليون پول را كد داشته باشد و فرد ديگرى از او درخواست كند كه آن پول را در اختيار او گذاشته تا به كار و تجارت پرداخته و ماهيانه مبلغى را به عنوان سود به مالك پول پرداخت كند يا اين نوع كسب در آمد براى مالك پول مجاز و حلال است و يا حكم ربا دارد؟
ج: اگر به عنوان مضاربه بشد كه شرح آن در رساله مذكور است جائز است و مبلغى را كه ماهيانه به شما مىدهند اگر به عنوان قرض بدهد و بعداً از سودى كه در مضاربه از سهم شما بوجود مىآيد كسر كند اشكال ندارد و اگر نه ربا است و حرام است.
س603: پولى كه شخصى به شخص ديگر مىدهد تا با آن كار كند، صود حاصله چه مسئلهاى دارد؟
ج: به طور مضاربه كه در رساله توضيح المسائل ذكر شده است، اشكال ندارد.
س604: به استحضار مىرساند اينجانب زنى پير و از كار افتاده هستم كه مبلغى پول را كه تنها سرمايه من است به يك نفر راننده ماشين سنگين دادهام البته اين آقاى راننده چون خودش سرمايه كافى براى خريد ماشين نداشته است با گرفتن پول از افراد مختلف و از جمله بنده، توانسته است ماشين را تهيه كند. در عوض از محل در آمدى كه از ماشين دارد ماهيانه مبلغى را به اينجانب و ساير كسانى كه به او پول دادهاند پرداخت مىكند. يعنى ايشان درآمد ماهيانه كل خود را پس از برداشتن خرج ماشين و حقوق راننده، به نسبت سهم پول هر كس در كل ماشين محاسبه و به ما پرداخت مىكند، وقتى هم كه ماشين به خاطر انجام تعميرات كار نكند يا آنكه درآمدى نداشته باشد چيزى به ما پرداخت نمىشود.
حال با توجه به عرايض فوق و نظر به اينكه اينجانب استفاده ديگرى از سرمايه خودم نمىتوانم بكنم آيا اين درامدى كه از ماشين مذكور دارم حلال است؟
ج: در صورتى كه از مجموع پولهاى شما به نسبت پولها ماشين را براى همه شما خريده و از طرف شما وكالت دارد كه با ماشين كار كند و كرايه بگيرد و هر ماه پس از كسر مخارج ماشين و حقوق خود كرايه را مابين شما به نسبت تقسيم كند حلال است.
خريد وفروش چك
س 425 - آيا خريد و فروش چكى كه راجع به بدهى واقعى است جايز است يا خير؟
ج: خريد و فروش چكى كه براى خريد اجناس و كالا داده شده و معامله جدّى صورت گرفته مانعى ندارد.
س 426 - اگر شخصى چكى را كه مبلغ آن معين است به طلبكار و يا شخصى ثالث به كمتر يا بيشتر بفروشد ربا است يا خير؟
ج: اگر چك در مقابل خريد كالا و معامله جدّى صورت گرفته باشد فروش چك به مبلغ بيشتر يا كمتر مانعى ندارد.
س 427 - آيا چكهاى مدت دار را مىشود نقداً به قيمت كمتر از چك خريد و فروش كرد؟ مثلاً چك يكصد هزار تومانى كه زمان وصولش يك ماه ديگر است را نقداً به 90 هزار تومان فروخت؟
ج: اگر قبلاً جنسى فروخته شده و اين چك پولى است كه در ذمّه مشترى است، اين نوع چك را مىشود به قيمت كمتر فروخت ولى اگر چك صورى است جايز نيست، آنرا به كمتر بفروشند.
س 428 - شخصى جنس خود را بصورت نسيه معامله مىكند و در قبال آن چك مدّت دار دريافت مىنمايد وليكن قبل از تحويل جنس به هر دليل معامله به هم مىخورد و معامله دوّمى صورت مىپذيرد به اين نحو كه همان چك مدّت دار به كمتر از مبلغ قيد شده در آن ولى بصورت نقد به همان شخص مذكور فروخته مىشود. آيا اين نوع معامله معامله ربوى بوده و اشكال دارد؟
ج: در مفروض سؤال كه معامله به هم خورده معامله چك باطل است بلى اگر كسى در ذمّه شخصى طلبى دارد و به او متاعى فروخته و از او چك گرفته كه اين چك حاكى از ما فى الذّمه است مىتواند چك را كمتر يا بيشتر بفروشد بشرط اينكه تبانى قبلى نداشته باشند.
س 429 - نقد كردن چك مدت دار با كسر مبلغ كه در بازار به عنوان خرد كردن چك معروف است چه حكمى دارد؟
ج: اگر چك صورى نباشد و در برابر طلب واقعى باشد مىتواند آن را به كمتر از مبلغ بفروش برساند.
احكام بانكها
س 465 - درباره ماهيت حسابهاى بانكى از نظر اسلام؛ بفرمائيد:
الف: آيا در بانكها اعتبار و ارزش قراردادى پول به نام اشخاص ثبت و جابجا مىشود يا به عين اسكناس اجازه در تصرف داده مىشود؟
ج: به عين اسكناس بعنوان وكالت اجازه تصرف داده مىشود.
ب: آيا حكم شكلهاى مختلف حسابهاى بانكى (جارى، سپرده ثابت، مشاركتهاى بانكى و...) يكسان است؟
ج: از نظر اينكه صاحبان پول، متصديان بانكها را وكيل مىكنند كه از اين وجوه در فعاليتهاى اقتصادى بكارگيرند يكسان مىباشند.
ج: حكم سودهاى على الحساب كه در مشاركتهاى بانكى به سپردهگذارى پرداخت مىشود چيست؟
ج: اگر متصديان بانكها را وكيل كنند كه از آن پولها در فعاليتهاى اقتصادى بكار گرفته شود و مبلغى از منافع را به صاحبان پول بدهند مانعى ندارد.
د: حكم جوائز و هدايائى كه بانك به سپرده گذارى پرداخت مىكند چيست؟
ج: اشكال ندارد.
س 466 - وام دريافتى از بانك و بازپرداخت آن چه حكمى دارد؟
ج: در صورتى كه طبق مقررات بانك گرفته باشد مانعى ندارد.
س 467 - با توجه به اينكه ظاهراً در قوانين فعلى در مورد عدم انجام تعهد در موعد مقرر براى جبران خسارت نسبت به اصل بدهى، بميزان 12 درصد بعنوان خسارت تأخير پيش بينى شده است و ظاهراً بانكها آن را عمل مىكنند. آيا اين خسارت شرعاً رباست؟
ج: در صورتى كه طبق مقررات مربوطه بانكها عمل شود بايد خسارت پرداخت شود.
س 468 - بانك براى تهيه ماشين آلات و مواد اوليه وامى بصورت زير در اختيار صاحب كارگاه قرار مىدهد. جنس مورد نياز را بايد صاحب كارگاه انتخاب نمايد و فروشنده را به بانك معرفى كند، بانك با خريد نقدى جنس مذكور از فروشنده، آن را بصورت اقساط به صاحب كارگاه به زياده مىفروشد. سؤال اينست كه اگر شخص نياز به جنس مذكور ندارد و فقط براى گرفتن پول از بانك فاكتور صورى از فروشنده به بانك ارائه مىدهد و پولى را كه بانك به فروشنده بابت فاكتور مىپردازد از او مىگيرد.
1 - در صورتيكه مسئولين بانك علم به صورى بودن فاكتور داشته باشند پرداخت وجه چه صورتى دارد؟
2 - در صورتيكه مسئولين بانك علم به صورى بودن فاكتور نداشته باشد چه صورتى دارد؟
3 - دادن فاكتور صورى توسط فروشنده و دريافت وجهى در مقابل آن، جهت دريافت وام چگونه است؟
4 - دريافت اينگونه وام صورى و پرداخت زياده در مقابل آن، ربا محسوب مىشود يا خير؟
ج: پرداخت وام توسط مسئولين بانكهادر صورت دوم صحيح است ولى صورت اوّل و سوّم اشكال دارد و صورت چهارم ربا مىباشد.
س 469 - خريد سهام بانكها و مؤسسات اعتبارى پولى كه در بعضى موارد مرتكب ربا مىشوند چگونه است؟
ج: در صورتى كه خصوصيّات سهام و مؤسسات اعتبارى معلوم و مشخص باشد خريد آن اشكال ندارد و ارتكاب ربا در بعضى موارد موجب بطلان معاملهاى كه اركان معامله در آن محقَّق است و علم به تحقّق ربا در آن حاصل نشده است نميشود.
س 470 - با توجه به اينكه بانكهاى جمهورى اسلامى قانوناً موظف هستند كه تحت يكى از عناوين عقود اسلامى پول در اختيار متقاضيان قرار دهند، چنانچه قرار داد بجهتى باطل باشد تكليف گيرنده و كارمند بانك را تعيين فرمائيد كه آيا كارمند و رؤساى بانك مجاز به پرداخت وام غير مشروع هستند يا خير؟ و گيرنده حقِّ تصرّف در پول دارد يا خير؟
ج: بنا بر آنچه كه در پاسخ يكى از سؤالات آن مركز محترم گفتيم بنظر ما پولهائى كه در اختيار بانكها گذاشته مىشود تا در مجارى اقتصادى مشروع بكار بيندازند بعنوان وكالت بانكها از طرف صاحبان پول است و پولها در مُلك صاحبان پول باقى است.
بنابراين كارمند و رؤساى بانكها مجاز به پرداخت وام غير مشروع نيستند و گيرنده نيز در صورت علم به بطلان و غير مشروع بودن، حق تصرّف در پول را ندارد.
س 471 - استخدام در بانكهائى كه بعضاً كار ربوى دارند، براى كار ربوى و غير ربوى چه صورت دارد؟
ج: دخالت و كمك به معامله ربوى به هر شكلى كه باشد حرام است.
سود بانكها
س 472 - آيا سود گرفتن از بانكِ مسلمانان جايز است؟ از غير مسلمانان چطور؟
ج: در صورتى كه بانك را وكيل خود نمايد تا متصديان بانك پولهائى را كه از اشخاص مىگيرند در جريانهاى اقتصادى بكار اندازند و سود حاصله را بين خود و صاحبان سرمايه پول تقسيم كنند، گرفتن سود مانعى ندارد و سود گرفتن از غير مسلمانان اشكال ندارد.
س 473 - در وامهاى جعاله كه قانوناً بانك موظف است مورد قرار داد را انجام دهد، بانك فقط پول در اختيار جاعل قرار مىدهد و از او مىخواهد كه بوكالت از طرف بانك كار خود را انجام دهد و بعداً علاوه بر پول دريافتى مبلغى بعنوان حق الجعاله به بانك بپردازد كه در حقيقت جاعل شخصاً مورد جعاله را با پول بانك به انجام رسانده و حق الجعاله را بانك دريافت مىدارد، بفرمائيد اينگونه قرار داد صورت شرعى دارد يا خير؟
ج: دادن پول به بانكها و گرفتن پول توسّط بانكها از صاحبان پول بعنوان جعاله نيست و موازين جعاله در اين مورد متمّشى نيست و ما رابطه صاحبان پول با بانكها را بر اساس عنوان ديگرى مىدانيم كه در توضيح المسائل در صفحه 606 ذكر كردهايم.
س 474 - در وام مسكن، بانك نيمى از خانه مشترى را به مبلغى مىخرد و بعد از پايان كار سهم خود را بصورت اقساط و به مبلغى زيادتر به او مىفروشد و بعضاً انتقال بصورت رسمى در محضر هم انجام مىگيرد. لكن در مواردى ديده شده كه مشترى متوجّه اين خريد و فروش نشده يا قصد جدّى در معامله نداشته، بفرمائيد در اين صورت پرداخت زياده به بانك جايز است يا خير؟ و تصرف مشترى در پول دريافتى چه صورت دارد؟
ج: در معامله توجه و قصد جدّى لازم است و الاّ معامله باطل است و در گرفتن وام از بانك اگر به آنچه كه در پشت ورقه بانكى نوشته شده است عمل شود و معامله بر آن اساس انجام بگيرد در اين صورت دادن سود به بانك اشكال ندارد.
س 475 - گذاشتن پول در بانكهاى خارجى و دريافت سود از آنها چه صورتى دارد؟
با فرض جواز دريافت سود از بانكهاى خارجى، از آنجا كه پس انداز در بانكهاى خارجى موجب تقويت كفار و سلطه اقتصادى آنان و تضعيف اقتصاد كشورهاى اسلامى مىگردد حكم مسئله چگونه است؟
ج: در صورتى كه موجب سلطه اقتصادى بر كشورهاى اسلامى و يا تضعيف اقتصادى كشورهاى اسلامى شود حرام است.
جوائز بانكها
س 476 - گرفتن جوائز بانكها در دو صورت (افتتاح حساب مشروط به شركت در قرعه كشى، و بدون شرط) چه حكمى دارد؟
ج: بانكها براى اينكه افتتاح كنندگان حساب با آنها افزايش پيدا كند مىخواهند براى جلب و تشويق آنها مبلغى را بعنوان هبه به آنها بدهند ولى چون نمىخواهند يا نمىتوانند به همه آنها هبه كنند لذا با اقدام به قرعه كشيدن به كسانى كه قرعه به نام آنها اصابت مىكند جائزه مىدهند (جائزه يك نوع هبه است) بر اين اساس، جوائز بانكها در هر دو صورت مذكور در فوق اشكال ندارد.
س 477 - افتتاح حساب قرض الحسنه در بانكها مشروط به شركت در قرعه كشى، و بدون شرط چه حكمى دارد؟
ج: اگر شرط مربوط به افتتاح حساب است و به قرض مربوط نيست اشكال ندارد.
|
سلام عليكم |
بسمه تعالي |
| فرستاده شده در تاريخ : چهارشنبه 26 مهر 1385 ... به سوال شرعی و فقهی(3394) |
|
بنام خدا |
بسمه تعالي |
| فرستاده شده در تاريخ : دوشنبه 7 فروردين 1385 ... به سوال شرعی و فقهی(1470) |
|
آيا سپرده گذاري جهت اخذ وام ربا محسوب مي شود يا خير ؟ |
بسمه تعالي |
| فرستاده شده در تاريخ : سه شنبه 27 تير 1385 ... به سوال شرعی و فقهی(2261) |
|
مرجع محترم تقلید |
بسمه تعالي |
| فرستاده شده در تاريخ : سه شنبه 30 خرداد 1385 ... به سوال شرعی و فقهی(1990) |
|
سلام علیکم |
بسمه تعالي |
| فرستاده شده در تاريخ : شنبه 6 خرداد 1385 ... به سوال شرعی و فقهی(1772) |
|
باسلام |
بسمه تعالي |
| فرستاده شده در تاريخ : يکشنبه 9 بهمن 1384 ... به سوال شرعی و فقهی(1239) |
|
در قران كريم آمده است كه از تيرهاي قرعه ( قرعه كشي ) دوري كنيد .پس چرا در كشور ما بانكها قرعه كشي مي كنند و به افراد جايزه مي دهند ؟ و در ماجراي حضرت يونس در سنگين شدن كشتي و به آب انداختن يكي از آنها در بين خودشان قرعه كشي مي كنند و حضرت يونس |
بسمه تعالي |
| فرستاده شده در تاريخ : جمعه 6 مرداد 1385 ... به سوال عقایدی(2371) |
با مدعی مگوئید اسرار عشق و مستی