بینا :

در حالی که بنا بود -به دنبال تاسیس بانک قرض الحسنه- تمامی منابع قرض الحسنه شبکه بانکی به صورت متمرکز در این بانک جمع آوری شده و صرفا به مصرف تسهیلات قرض الحسنه برسد، به دنبال انتشار مصوبه جدید دولت مبنی بر اختصاص 95 درصد منابع قرض الحسنه بانک های دولتی و غیردولتی به تسهیلات قرض الحسنه توسط هر بانک، بار دیگر آینده کاری بانک قرض الحسنه و توانایی ادامه حیات این بانک در هاله ای از ابهام قرار گرفت.
هنگامی که در اوایل تابستان سال گذشته، خبر تاسیس بانک تخصصی قرض الحسنه به عنوان یک اقدام ابتکاری و بدیع درصدر اخبار اقتصادی خبرگزاری های رسمی کشور قرار گرفت، چند سوال مشخص و بدون پاسخ به طور مکرر مطرح شد که تاکنون نیز با وجود ارایه پاسخ هایی مشابه برای آن ها، هنوز نمی توان پاسخ های ارایه شده را به عنوان جواب های صریح برای این سوالات در نظر گرفت.
از جمله این که از همان ابتدا در پاسخ به این سوال که منابع این بانک از کدام محل و چگونه تامین خواهد شد، پیوسته این پاسخ شنیده می شد که منابع قرض الحسنه بانک های دیگر در بانک قرض الحسنه جمع آوری خواهد شد.اما از آن زمان تاکنون و به ویژه از آخرین ماه های سال گذشته تا به امروز به شکل کم سابقه ای برحجم تبلیغات بانک های دولتی و حتی خصوصی برای جذب هرچه بیش تر سپرده های قرض الحسنه افزوده شده است و هرکدام از بانک های فعال کشور با اختصاص جوایز فراوان و اغواکننده ای مانند چند هزار خودروی سواری، سری های گوناگون سکه های طلا، انواع منازل مسکونی و مانند این ها سعی در جذب هرچه بیش تر نقدینگی های مازاد مردم در قالب سپرده های قرض الحسنه داشته اند.
در نقطه مقابل این تبلیغات، بانک قرض الحسنه که قرار است تنها به امر جمع آوری منابع قرض الحسنه و پرداخت تسهیلات در قالب این عقد بپردازد کم ترین تبلیغات رسمی در این خصوص را انجام داده و گویا درانتظار اتفاقی و یا صدور دستوری غیرمنتظره است تا برای مثال همه بانک ها با صدور یک بخشنامه، منابع قرض الحسنه خود را یکجا به این بانک منتقل کنند. البته احتمال اختصاص بودجه ای جداگانه و مخصوص به این بانک از سوی دولت نیز احتمالی نزدیک به واقعیت است که در این صورت، انفعال مسوولان بانک قرض الحسنه و عدم تحرک و فعالیت این بانک برای جمع آوری سپرده های قرض الحسنه مردم را قابل توجیه تر می کند.به هر صورت با مصوبه جدید دولت در خصوص اختصاص 95 درصد منابع قرض الحسنه بانک ها به تسهیلات قرض الحسنه باید در انتظار عکس العمل مسوولان بانک قرض الحسنه در مورد این مصوبه و آینده مبهم فعالیت این بانک نشست.یکی از کارشناسان پولی و بانکی و نیز مدیرعامل بانک قرض الحسنه در پاسخ به سوالات «سرمایه» دیدگاه های خود را در این خصوص مطرح کرده است.

مساله جدیدی نیست بانک ها دقت نظر نداشتند
«سپرده های قرض الحسنه پس از پرداخت 12 درصد سپرده های قانونی به بانک مرکزی و نگه داشتن پنج درصد نزد خود، موظف به پرداخت 78 درصد از تسهیلات قرض الحسنه به متقاضیان هستند.»فریدالدین ضیاءالملکی، معاون اداری مالی بانک سامان با تاکید بر مطلب فوق، تصریح کرد: «این مساله جدید نیست و در قانون بانکداری بدون ربا به آن تاکید شده است در حقیقت 95 درصد منابع قرض الحسنه که قرار است صرف پرداخت تسهیلات شود با کسر سپرده های قانونی و پنج درصد مانده حساب نزد بانک به رقم مذکور یعنی همان 78درصد می رسد.»او معتقد است بحث اصلی نحوه صرف منابع قرض الحسنه است که تا پیش از این بانک ها می توانستند منابع خود را صرف مصارف دیگر هم بکنند ولی حال این امر به طور جد ممنوع شده است.ضیاءالملکی می گوید:«این کار برخلاف ضوابط بانک قرض الحسنه نیست، چرا که حرف و حدیث ها در مورد این که باید سپرده های بانکی جمع شود و به بانک قرض الحسنه سرازیر شود اشتباه بوده و تنها شایعه ای بیش نیست.»او ادامه می دهد:«تاکنون بانک ها سپرده های قرض الحسنه خود را به شرط کسب مجوز سپرده های قانونی، صرف می کردند، از این پس هم چنین خواهد بود.
کوتاه شدن دست بانک ها از منبع مخفی جبران کسری
این در حالی است که سلامی یکی از کارشناسان پولی و بانکی در خصوص تضاد طرح مصرف 95 درصدی منابع قرض الحسنه به تسهیلات قرض الحسنه با ضوابط فعالیت بانک قرض الحسنه، چنین می گوید:«بانک ها از 95 درصد منابع قرض الحسنه تحت اختیارشان، 75 درصد را صرف اموری غیر از قرض الحسنه می کنند. در حقیقت برای جبران کسری منابع ناشی از کاهش نرخ سود بانکی صرف می کنند، با احتساب این میزان تنها 10 درصد از کل منابع صرف محل اصلی خود می شود.»او در ادامه این طور می گوید:«اگر بانک ها موظف به پرداخت 95 درصدی منابع قرض الحسنه خود به تسهیلات قرض الحسنه باشند، پس دیگر چه نیازی به حضور بانک قرض الحسنه خواهد بود. این تدبیر باید پیش از تاسیس این بانک اتخاذ می شد.

بانک قرض الحسنه اضافی نیست
و اما مصطفی پور، مدیرعامل بانک قرض الحسنه مصوبه اخیر دولت مبنی بر اختصاص 95 درصدی منابع قرض الحسنه به تسهیلات را به هدف تشویق مردم به سرمایه گذاری برای کسب جوایز معنوی اجرایی دانست و گفت: «این طرح هیج تضادی با فعالیت بانک قرض الحسنه نداشته، چرا که این بانک نیز همچون سایر بانک ها در نظام بانکی فعالیت می کند. با این تفاوت که آن ها در کنار فعالیت قرض الحسنه، به امور اعتباری و تجاری نیز می پردازند ولی این بانک تنها در حوزه قرض الحسنه پیش می رود.»
او در ادامه چنین توضیح داد: «بانک قرض الحسنه طبق قانون و ضوابط عملکردش تسهیلات خود را برای رفع نیازهای ضروری اشخاص حقیقی و ایجاد اشتغال و تولید و طرح های عمرانی اشخاص حقوقی می پردازد و در این بین از سپرده های قرض الحسنه سایر بانک ها نیز نیز بهره نمی برد.» مصطفی پور روش عملکردی بانک را بر مبنای بازاریابی و جذب سپرده گذار اعلام می کند تا از این طریق هرگونه تداخل عملکردی با سایر بانک ها حساب های قرض الحسنه آن ها را نقض کند.» او در پاسخ به این سوال که «بانک ها کسری منابع خود را که تا پیش از این از محل سپرده های قرض الحسنه جبران می کردند، چطور تامین خواهند کرد»، می گوید: «اینطور که تعیین شده، بانک ها با مدیریت منابع خود و استفاده از سپرده های سرمایه گذاری کوتاه مدت و بلندمدت می توانند نیاز به برداشت از این حساب را رفع کرده و در عین حال خود را به صرفه جویی و کاهش برخی هزینه ها که نیاز به منابع بیش تر می شود ملزم کنند.» مصطفی پور تاکید می کند: «دو درصد اختصاص یافته برای تبلیغات بانک ها می تواند در جذب سپرده به بانک ها کمک کند. اگر تا پیش از این به چگونگی مصارف دقت نمی شد، باید از این پس راه حلی اساسی سنجید.»